Welke zaklamp mag je in zone 0 gebruiken?
Voor zone 0 heb je een zaklamp nodig van apparatuurcategorie 1 die geschikt is voor gas. Dat staat in bijlage II van Richtlijn 1999/92/EG: in zone 0 en zone 20 hoort categorie 1-apparatuur. Op de markering zie je dat aan II 1 G. Een lamp met II 2 G of II 3 G is gemaakt voor lichtere zones en hoort niet in zone 0.
Zone 0 is de zwaarste gaszone. De richtlijn omschrijft hem als een plaats waar een explosieve atmosfeer van gas, damp of nevel “voortdurend, gedurende lange perioden of herhaaldelijk aanwezig is”. Of een plek zone 0 is, bepaalt je werkgever in het explosieveiligheidsdocument. De lamp bepaalt dat niet: de zone is een eigenschap van de plek, de categorie een eigenschap van de lamp. Wat de zones precies betekenen, lees je op ATEX-zones.
Het explosieveiligheidsdocument kan strenger zijn dan de standaardkoppeling tussen zone en categorie. Die koppeling geldt alleen voor zover het document op basis van de risicobeoordeling geen andere eisen stelt. Een lamp mag pas in gebruik als uit dat document blijkt dat er geen explosiegevaar aan verbonden is.
De Fenix WF11E ATEX Zaklamp, verkrijgbaar bij Zaklampwinkel, is een lamp van categorie 1. Volgens het certificaat TÜV 18 ATEX 8251 X mag hij in zone 0, 1 en 2 en zone 20, 21 en 22 worden gebruikt, bij gasgroep IIA, IIB en IIC. De volledige markering is II 1 G Ex ia IIC T4 Ga en II 1 D Ex ia IIIC T130°C Da IP66/IP67.
Volgens de handleiding van Fenix geeft de WF11E 200 lumen (10 uur), 100 lumen (29,5 uur) of 30 lumen (70 uur). De lichtbundel reikt 185 meter. In de staart en de clip zit een magneet.
De WF11E werkt op 3 AA-alkalinebatterijen, en het certificaat staat alleen de Energizer E91, Duracell MN1500 of Rayovac 815 toe. Open de lamp niet en wissel geen batterijen als er een explosieve atmosfeer aanwezig kan zijn. De regels per lamp staan in batterijen in ATEX-lampen. De productpagina van de Fenix WF11E ATEX Zaklamp bij Zaklampwinkel toont ook het certificaat.
Wat betekent categorie 1 en waarom is dat strenger?
Categorie 1 is het hoogste beschermingsniveau voor apparatuur in Richtlijn 2014/34/EU: “een zeer hoog beschermingsniveau”, voor een omgeving die voortdurend, langdurig of dikwijls explosief is. Een apparaat van categorie 1 moet veilig blijven, zelfs bij een uitzonderlijke storing. Valt één beveiliging uit, dan neemt een tweede het over, of het blijft veilig als er twee storingen tegelijk optreden.
Categorie 2 hoeft dat niet. Die is bedoeld voor een omgeving die af en toe explosief kan worden. Het verschil zit in hoeveel fouten de bescherming verdraagt.
Bij een intrinsiek veilige lamp zie je dat ook in de beschermingswijze. ia betekent dat de lamp bij normaal gebruik geen ontsteking kan veroorzaken, ook niet bij een combinatie van twee fouten; ib verdraagt één fout. Volgens de norm hoort ia bij zone 0, 1 en 2 en ib bij zone 1 en 2. De letter a, b of c staat voor zeer hoog, hoog of normaal beschermingsniveau.
Wat moet er op de markering staan voor zone 0?
Voor zone 0 controleer je op de markering drie dingen: categorie 1 voor gas (II 1 G), beschermingsniveau Ga, en een gasgroep en temperatuurklasse die passen bij de stoffen op je werkplek. Bij een intrinsiek veilige lamp staat daar ook Ex ia. Ontbreekt één van die drie, of staat er een 2 of 3 als categorie, dan is de lamp niet bedoeld voor zone 0.
Als voorbeeld de gasregel van de Fenix WF11E: II 1 G Ex ia IIC T4 Ga.
II 1 G: groep II (niet voor mijnen), categorie 1, voor gas, damp of nevel.Ex ia: intrinsiek veilig op het hoogste niveau.IIC: de gasgroep. Een lamp voor IIC mag ook bij gassen van groep IIA en IIB; het certificaat van de WF11E zegt dat letterlijk.T4: de temperatuurklasse. Die moet passen bij de stoffen op je werkplek, net als de gasgroep. Meer daarover in temperatuurklassen.Ga: het beschermingsniveau (EPL) dat hoort bij zone 0.
Een volledige uitleg van elk teken staat in ATEX-markering lezen.
Mag een zone 0-lamp ook in zone 1 en 2?
Ja, een lamp van categorie 1 voor gas mag ook in zone 1 en zone 2. Richtlijn 1999/92/EG staat categorie 1 toe in zone 0, 1 en 2, en de Europese Commissie zegt het zo: categorie 1-apparatuur blijft werken in zone 0, 1 en 2 (gas) en/of 20, 21 en 22 (stof). Een lamp voor de zwaarste zone dekt dus de lichtere zones van hetzelfde soort.
Voor je keuze geldt nog een regel. Neem je één lamp mee naar plekken met verschillende zones, dan kies je hem voor de zwaarste zone. Werk je af en toe in zone 0, dan moet de lamp dus geschikt zijn voor zone 0.
Let wel op gas tegenover stof. Een lamp met alleen II 1 G is gemarkeerd voor gas. Voor de stofzones heb je een D-regel nodig.
Geldt hetzelfde voor stofzone 20?
Ja, voor stofzone 20 geldt dezelfde eis: categorie 1, maar dan voor stof. Op de markering zie je dat aan II 1 D en beschermingsniveau Da. Zone 20 is volgens Richtlijn 1999/92/EG een plaats waar een wolk brandbaar stof in lucht “voortdurend, gedurende lange perioden of herhaaldelijk aanwezig is”.
De Fenix WF11E heeft naast de gasregel een aparte stofregel: II 1 D Ex ia IIIC T130°C Da IP66/IP67. IIIC is de stofgroep voor geleidend stof en dekt ook IIIA (vezels) en IIIB (niet-geleidend stof). Bij stof staat de maximale oppervlaktetemperatuur als getal in de markering, hier 130 °C, in plaats van als T-klasse.
Het certificaat van de WF11E zegt er iets bij: die maximale oppervlaktetemperatuur is bepaald zonder stoflaag op de lamp. Een lamp waar stof op ligt, is dus een situatie waarvoor dat getal niet is bepaald.
Is de Nitecore EF1 geschikt voor zone 0?
Nee, de Nitecore EF1 is niet geschikt voor zone 0. Volgens het certificaat LCIE 16 ATEX 3006 van 29 maart 2016 en de handleiding is de markering II 2 G Ex d IIC T6 Gb: categorie 2 voor gas, met beschermingsniveau Gb. Dat hoort bij zone 1 en zone 2. Voor zone 0 is categorie 1 nodig.
Volgens die markering is de EF1 bedoeld voor gaszone 1 en 2. Hij heeft ook geen D-regel en is dus niet gemarkeerd voor stofzones. Werk je in zone 1 of 2, dan lees je op zaklamp voor zone 1 en 2 wat de EF1 daar anders doet dan de Fenix-lampen.
Het verschil tussen een lamp voor zone 0 en een voor zone 1 in het kort: categorie 1 blijft veilig bij een uitzonderlijke storing en mag in zone 0, 1 en 2. Categorie 2 blijft veilig bij frequente storingen en mag alleen in zone 1 en 2. Een zone 0-lamp mag dus ook in zone 1, andersom niet.
