Zaklamp voor zone 1 en 2: Ex ia, Ex ib of Ex d?

Welke categorie heb je nodig in zone 1, en welke in zone 2?

In zone 1 heb je een lamp nodig van apparatuurcategorie 1 of 2, in zone 2 mag ook categorie 3. Dat staat in bijlage II van Richtlijn 1999/92/EG. Voor gas zie je de categorie op de markering aan II 2 G of II 1 G, met beschermingsniveau Gb of Ga. In zone 2 mag ook II 3 G met Gc.

Categorie 2 is volgens Richtlijn 2014/34/EU bedoeld voor een omgeving die af en toe explosief kan worden, met een hoog beschermingsniveau. Zo’n lamp moet veilig blijven, zelfs bij frequente storingen of gebreken waarmee je normaal rekening moet houden. Categorie 3 is bedoeld voor een omgeving waar ontploffingsgevaar weinig waarschijnlijk is en, als het optreedt, zelden en kort. Die lamp hoeft alleen bij normaal bedrijf veilig te zijn.

Welke zone je werkplek heeft, staat in het explosieveiligheidsdocument van je werkgever. Dat document kan strengere eisen stellen dan deze standaardkoppeling. Wat de zones betekenen, lees je op ATEX-zones.

Wat betekent intrinsiek veilig?

Intrinsiek veilig, op de markering Ex i, betekent dat de lamp door energiebegrenzing geen ontsteking kan veroorzaken. Het niveau zegt hoeveel fouten die bescherming verdraagt: ia blijft veilig bij twee fouten tegelijk, ib bij één fout, en ic alleen bij normaal bedrijf. Volgens de norm hoort ia bij zone 0, 1 en 2, ib bij zone 1 en 2, en ic bij zone 2.

De Fenix-lampen bij Zaklampwinkel zijn alle vier intrinsiek veilig. De WF11E heeft Ex ia, de WF05E, WF30RE en WH35RE hebben Ex ib. Voor zone 1 en 2 is ib dus voldoende; ia heb je pas nodig als de lamp ook in zone 0 komt. Wat er voor zone 0 bij komt, staat op zaklamp voor zone 0 en zone 20.

Wat is het verschil tussen Ex ib en Ex d?

Het verschil tussen Ex ib en Ex d is waar de bescherming zit. Bij Ex ib (intrinsiek veilig) is de energie in de lamp zo beperkt dat er bij één fout geen ontsteking kan ontstaan. Bij Ex d (vlamvaste behuizing) mag binnenin wel een ontsteking ontstaan, maar de behuizing is sterk genoeg om een interne explosie te weerstaan en voorkomt dat die naar buiten slaat.

Hieronder twee lampen van categorie 2, dus voor zone 1 en 2, met elk een andere beschermingswijze. Wat een lamp in de praktijk mag, lees je af aan de hele markering, niet alleen aan de beschermingswijze. Twee voorbeelden uit de handleiding en het certificaat:

• Fenix WF30RE 2025 (Ex ib): II 2 G Ex ib IIC T4 Gb en II 2 D Ex ib IIIC T130°C Db. Een gasregel en een stofregel.
• Nitecore EF1 (Ex d), volgens het certificaat LCIE 16 ATEX 3006 van 29 maart 2016 en de handleiding: II 2 G Ex d IIC T6 Gb. Alleen een gasregel.

Beide hebben gasgroep IIC, en een lamp voor IIC mag ook bij gassen van groep IIA en IIB. De temperatuurklasse verschilt: T4 betekent een maximale oppervlaktetemperatuur van 135 °C, T6 van 85 °C. Welke klasse jouw werkplek vraagt, hangt af van de stoffen daar; zie temperatuurklassen. Alle tekens van de markering worden uitgelegd in ATEX-markering lezen.

Je werkt in zone 1 én zone 2: welke lamp kies je?

Werk je in zone 1 én zone 2, kies dan een lamp die voldoet voor zone 1. De praktijkgids van de Europese Commissie zegt het letterlijk: wordt een verplaatsbaar arbeidsmiddel zowel in zone 1 als in zone 2 gebruikt, dan moet het beantwoorden aan de eisen voor zone 1. Je kiest dus altijd voor de zwaarste zone waar de lamp komt.

De lamp van categorie 1 (de WF11E) mag ook in zone 1 en 2. Dit zijn de vier zaklampen van Zaklampwinkel voor deze zones, met gegevens uit certificaat, handleiding en productpagina van de fabrikant:

Komt de lamp ook in zone 0 of zone 20, dan blijft alleen de WF11E over. Moet je handsfree werken, kijk dan bij de ATEX-hoofdlamp. Het verschil met zone 0: daar hoort alleen categorie 1, die veilig blijft bij een uitzonderlijke storing. Voor zone 1 is categorie 2 genoeg, die veilig blijft bij frequente storingen. De lampen staan in het productblok onder deze pagina.

Mag dezelfde lamp ook in stofzone 21 en 22?

Een lamp mag alleen in stofzone 21 als hij een D-regel heeft met categorie 1 of 2 (Da of Db); in zone 22 mag ook categorie 3 (Dc). De lampen op deze pagina zijn categorie 1 of 2. De Fenix-zaklampen hebben die stofregel, de Nitecore EF1 niet. De EF1 heeft volgens zijn certificaat en de handleiding alleen II 2 G Ex d IIC T6 Gb en is dus niet gemarkeerd voor stofzones.

De stofregels van de Fenix-lampen:

• WF05E (volgens de handleiding van de fabrikant): II 2D Ex ib IIIC T130°C Db IP66/IP68
• WF30RE 2025 (volgens het certificaat): II 2 D Ex ib IIIC T130°C Db
• WF11E (volgens het certificaat): II 1 D Ex ia IIIC T130°C Da IP66/IP67

IIIC is de stofgroep voor geleidend stof en dekt ook IIIA (brandbare vezels) en IIIB (niet-geleidend stof). Bij stof staat de maximale oppervlaktetemperatuur als getal in de markering, hier 130 °C.

Oplaadbaar of op batterijen?

Oplaadbaar en op batterijen kan allebei in zone 1 en 2: de Fenix WF30RE 2025 is oplaadbaar, de Fenix WF05E en WF11E werken op alkalinebatterijen. Het verschil zit in de regels. De oplaadbare Fenix-accu laad je niet op een gevaarlijke plaats en alleen met de lader van Fenix. Bij de batterijlampen staan certificaat en handleiding maar drie batterijtypen per lamp toe.

Per lamp, kort:

• Fenix WF30RE 2025: alleen de ARB-L21-3000Ex. Niet openen of de accu wisselen als er een explosieve atmosfeer is. Niet gebruiken in de gevaarlijke zone als de rubberen stofkapjes kapot zijn of ontbreken. De WH35RE-hoofdlamp gebruikt dezelfde accu.
• Fenix WF05E: 2 AAA-alkalinebatterijen, alleen Energizer E92, Duracell MN2400 of Panasonic LR03XWA.
• Fenix WF11E: 3 AA-alkalinebatterijen, alleen Energizer E91, Duracell MN1500 of Rayovac 815.
• Nitecore EF1: het certificaat noemt als voeding de Sanyo NCR18650B-H00HA. Volgens de handleiding gebruik je de batterij van de fabrikant en laad je buiten de lamp in een veilige omgeving met de lader van de fabrikant. Certificaat en handleiding zeggen allebei: niet laden in een explosieve atmosfeer.

Bij de WF05E en WF11E mag je geen batterijen wisselen als er een explosieve atmosfeer aanwezig kan zijn, en meng je geen batterijen van verschillende typen of capaciteiten. Alle regels per lamp staan in batterijen in ATEX-lampen.